Цифрлық бақылау: жаңа салық тәртібі не әкелмек?
Мемлекет табысты жасырғандарға тосқауыл қоюды көздеп отыр. Енді онлайн платформа арқылы қызмет көрсететіндер де, ірі көлемде сатып алу жасайтын азаматтар да салық органдарына есеп беруге міндетті болады.
2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап салықтық есеп жүргізу тәртібі айтарлықтай өзгереді. Такси және курьерлік қызмет көрсету салаларындағы интернет-платформалар (агрегаторлар) өз жүйелері арқылы жұмыс істейтін жеке тұлғалардың табысы туралы мәліметті Мемлекеттік кірістер комитетіне жолдауға міндеттеледі. Ең қызығы, бұл талап төлем тікелей клиент пен қызмет көрсетуші арасында жүзеге асқан жағдайда да күшінде қалады.
Бірақ бұл жаңашылдықты сала өкілдері жылы қабылдамады. Таксистер гильдиясы бастаманы қолдаудың орнына, оның кері әсері басым болатынын айтып отыр.
«Егер жүргізуші табысы азайса, басқа жұмыс іздеуге мәжбүр болады. Бұл өз кезегінде жүргізуші тапшылығына алып келеді. Ал агрегаторлар тарифті көтеруге немесе басқа табыс көздерін іздеуге мәжбүр болады», – Қазақстан Кәсіпкерлер қауымдастығы жанындағы Такси гильдиясының төрағасы Виктор Шабанов.
Экономист Марат Абдурахманов та осы пікірге қосылады. Оның айтуынша, бұл жаңашылдық такси мен жеткізу қызметінің құнына тікелей әсер етуі мүмкін.
«Бұл — дұрыс шешім. Алайда таза табысқа салынбайтын ең төменгі шек енгізілмесе, қоғам тарапынан наразылық туындауы мүмкін. Онлайн платформалар тапсырыс көлемін тіркеп отырады. Енді салық органдары осы мәліметтерге сүйене отырып, табысты есептей алады», – деп түсіндірді экономист Марат Абдурахманов.
Мұндай бақылаудың жүзеге асуына қажетті инфрақұрылым мен техникалық мүмкіндіктер бар ма? Бұл сұраққа салық кеңесшісі әрі заңгер Айжан Балакешова күмәнмен қарайды.
«Бақылау жүйесін тиімді жүргізу үшін арнайы ресурстар қажет. Қазірдің өзінде интернет барлық жерде істемейді, кейбір аймақтарда салық органдары қолмен жұмыс істейді. Мемлекеттік органдар арасында деректер алмасу жүйесі де толық жолға қойылмаған. Бұл қателіктерге, салық дауларына, бюджеттің қосымша шығынына алып келеді», – дейді Айжан Балакешова.
Салықтық бақылау тек такси мен курьерлік қызметтермен шектелмейді. 2025 жылдан бастап ірі көлемдегі сатып алулар – яғни 20 мың АЕК-тен (78 млн теңгеден) асатын мәмілелер – салық органдарының назарында болады. Мұндай жағдайда банктер тиісті сұраныс түскенде клиенттің шотындағы ақша қозғалысы туралы ақпарат беруге міндеттеледі.
Сонымен қатар майнинг пен криптовалюта саудасына салық салу да енгізіледі. Бірақ, экономистердің пікірінше, бұл бағытта заңнамалық және техникалық негіз әлі толық дайын емес.
– Мемлекеттік органдар мен криптобиржалар арасында құқықтық қатынас болмағандықтан, бұл процесті бақылау қалай жүзеге асатыны әзірге түсініксіз, – дейді Марат Абдурахманов.
Цифрландыру – заман талабы. Алайда оны жүзеге асыру кезінде техникалық, құқықтық және әлеуметтік факторлар ескерілмесе, қоғамда наразылық пен экономикалық қиындықтар туындауы мүмкін. Салықтық бақылауды күшейту – көлеңкелі экономиканы азайтуға бағытталған шара. Бірақ оның тиімділігі жүйенің сапасы мен әділеттілігіне тікелей байланысты.
Құралай ӘЛЖАППАР,
«QH»