Еңбек пен ерліктің символы – Қарағанды

Қарағанды – Қазақстанның дәл жүрегінде орналасқан, тарих пен заманауилық тоғысқан ерекше шаһар. Бұл қала тек өндірістік орталық қана емес, сонымен қатар көпұлтты мәдениеттің, еңбек ерлігінің және тағдырлар тоғысқан мекені ретінде белгілі. Қарағанды атауының өзі далада өсетін қараған бұтасынан шыққан. Төзімділігімен ерекшеленетін бұл өсімдік қала тұрғындарының қайсар мінезін бейнелейтін символ іспеттес.

Қарағандының тарихы XIX ғасырдан бастау алады. Болашақ қаланың орнында алғашқы қоныстар пайда болып, кейін көмір кен орындарының ашылуы өңірдің дамуына серпін берді. Кеңестік кезеңде қала ірі индустриялық орталыққа айналып, бүкіл одаққа көмір жеткізетін маңызды аймақ болды. Индустрияландыру жылдары мұнда КСРО-ның түкпір-түкпірінен жұмысшылар мен мамандар келіп, қала көпұлтты сипат алды. Ұлы Отан соғысы кезінде Қарағанды сенімді тылға айналып, көшірілген зауыттар арқылы майданды қажетті өнімдермен қамтамасыз етті. Қала тек өндірісімен ғана емес, мәдени өмірімен де ерекшеленеді. 1930-жылдары ашылған драма театры аймақтың рухани орталығына айналып, бүгінге дейін көрермендердің сүйікті орны болып келеді. Сонымен қатар қалада кеншілер мен жауынгерлерге арналған көптеген ескерткіш бар. Бұл нысандар өткен тарихты ұмытпауға шақырып, ұрпақтар сабақтастығын сақтайды. Қарағандыда әртүрлі этнос өкілі – қазақтар, орыстар, украиндар, немістер және басқа халықтар бірге өмір сүріп, қала мәдениетінің сан алуандығын қалыптастырды. Көп жағдайда қоғамдық орындарда орыс тілінің жиі қолданылуы да осы тарихи үдерістердің нәтижесі. Бүгінгі Қарағанды – ескі мен жаңаның үйлесім тапқан қаласы. Кеңестік сәулет үлгісіндегі сұрғылт бесқабатты үйлер жаңа бизнес орталықтарымен қатар орналасқан. Қаланың орталығы дәстүрлі түрде «ескі қалада» орналасқанымен, қазіргі таңда Оңтүстік-шығыс бағытында жаңа орталық қалыптасып келеді. Қаланың құрылымы шашыраңқы. Майқұдық, Пришахтинск, Сұрыптау және ЖБИ сияқты шағын аудандар негізгі орталықтан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Жылжымайтын мүлік бағасы да әртүрлі. Ең қолжетімді пәтерлер ЖБИ-де болса, ең қымбат баспана Оңтүстік-шығыста орналасқан. Қарағандылықтардың өмір салты өзіндік ерекшеліктерімен көзге түседі. Жергілікті жүргізушілер асықпай, жол ережелерін сақтауға бейім. Қалада көлік кептелісі сирек кездесетіндіктен, қозғалыс бірқалыпты жүреді. Тағы бір ерекшелік – таксиді көшеден тоқтату дәстүрінің жоқтығы. Тұрғындар көбіне телефон немесе мобильді қосымшалар арқылы такси шақырады. Қарағанды «сұрғылт қала» деген бейресми атауға да ие. Бұған қаладағы көпқабатты сұр үйлер мен индустриялық көрініс себеп болған. Сонымен қатар қала әзілдер мен анекдоттарда жиі айтылып, «Қайда? Қайда? Қарағандыда!» деген тіркес халық арасында кең тараған. Қарағанды Қазақстандағы экологиялық жағдайы күрделі қалалардың бірі саналады. Өнеркәсіп орындарының көптігі ауа сапасына әсер етеді. Тұрғындар тіпті жуылған киімдерді түнде далаға жаймауға тырысады, себебі өндірістік қалдықтар олардың тазалығына әсер етуі мүмкін. Қарағанды көптеген танымал тұлғалардың отаны. Солардың бірі – әлемге әйгілі боксшы Геннадий Головкин. Ол қаланың Майқұдық ауданында дүниеге келіп, үлкен спорттағы жолын осы жерден бастаған. Қала жоғары оқу орындары мен ғылыми орталықтарға бай. Мұнда өнеркәсіп, медицина және ғылым салаларына қажетті мамандар даярланады. Географиялық тұрғыдан елдің орталығында орналасуы көлік инфрақұрылымының дамуына да оң әсерін тигізген. Қарағанды – жай ғана өндірістік қала емес. Бұл – мыңдаған адамның еңбегі мен тағдыры тоғысқан мекен. Оның тарихы ауыр еңбекпен жазылса, бүгінгі келбеті жаңару мен дамуға ұмтылысты көрсетеді. Қазақстанның дәл орталығында орналасқан бұл шаһар өткеннің мұрасын сақтай отырып, болашаққа нық қадам басып келеді. Қарағанды – тарихы терең, рухы мықты және келешегі кемел қала.

Жұпар ТОНТАЙТЕГІ,

«QH»