Әйелдер мен қыздардың ғылымдағы күні: Қазақстандағы жетістіктер мен үлгі көрсеткен ғалымдар

11 ақпанда Қазақстанда Әйелдер мен қыздардың ғылымдағы күні аталып өтті. Елдегі статистика қызықты деректерді көрсетеді: Қазақстандағы барлық ғалымның шамамен 56%-ын әйелдер құрайды. Жоғары оқу орнынан кейінгі білім алған мамандардың басым бөлігі – 52%-ы қыз-келіншектер. Ғылыми атақтарға үміткерлер арасында да әйелдер көп: кандидаттар санының 65%-ы, магистрлердің 72,5%-ы – әйелдер. Ал ғылым докторлары арасында әйелдердің үлесі 49,4% болса да, кейбір салада, мысалы философия PhD дәрежесінде әйелдердің үлесі 63%-ға жетеді.

Қазақстандағы ғалым әйелдер негізінен жаратылыстану ғылымдары, инженерия, медицина, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдармен айналысады. Медицина мен гуманитарлық салалардағы негізгі қозғаушы күш – 72%-ы әйелдер. Елімізде барлығы 13 мыңға жуық ғалым әйел бар, бұл қыздардың ғылымға тартылуы бойынша Қазақстанды әлемдік көшбасшылардың бірі етеді.

Елдің ғылыми мақтаныштары

Нәйлә Базанова – Қазақстаннан шыққан тұңғыш әйел академик, биология ғылымдарының докторы. Ол ауыл шаруашылығы жануарлары физиологиясының жаңа саласын дамытып, бірнеше университетте анатомия және физиология кафедраларын ашуға үлес қосты.

Дана Ақылбекова қатерлі ісік жасушаларын қайта бағдарламалау әдісін зерттеп, оны тәжірибеге енгізді. Оның еңбегі миллиондаған адамның өмірін сақтауда үлкен ықтималдыққа ие.

Қарағандылық ғалымдар да ғылым саласында айтарлықтай жетістіктерге жеткен. Зәуре Аққұлова көмір өндіру салдарынан ластанған су мен топырақты тазартуға арналған бірнеше инновациялық әзірлемелерін жасап, экология саласында ең үздік әйел өнертапқыш атанды. Ол шахта суларын деминерализациялауға арналған сорбент жасаумен қатар, топырақты ауыр металдардан тазарту жолдарын ойлап тапты.

Алмагүл Күзгібаева балалардағы созылмалы гастритті анықтау әдістерін патенттеді. Қазіргі таңда ол бедеуліктің себептерін зерттеумен айналысады.

Алтынарай Такибаева, химия ғылымдарының кандидаты, профессор, нанотехнологиялар саласында зерттеулер жүргізіп, өсімдік тектес табиғи қосылыстардан жаңа биологиялық белсенді заттарды синтездеумен айналысады. Ол 2016 жылы «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» атанды.

Қайша Атаханова – экология саласында танымал. Ол Қазақстанға коммерциялық мақсатта ядролық қалдықтарды әкелуге жол бермеу науқаны үшін Голдман атындағы экологиялық сыйлықтың лауреаты атанды. Қарағанды экологиялық орталығының негізін қалаушы және бұрынғы басшысы, радиацияның адамдар мен жануарларға әсерін зерттеді.

Күнсұлу Закарья, биология ғылымдарының докторы, профессор, биологиялық қауіпсіздік саласында еңбек етеді. Ол бірнеше халықаралық жобаға жетекшілік етті және COVID-19 инфекциясына қарсы қазақстандық инактивацияланған вакцинаны әзірлеушілердің бірі болды. 2024 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің ғылым және инновациялар жөніндегі кеңесшісі болып тағайындалды.

Қазақстандағы әйел ғалымдардың жетістігі мен үлесі елдің ғылым мен инновация саласындағы дамуының айқын көрінісі. Әйелдер мен қыздардың ғылымға тартылуы елдің интеллектуалды әлеуетін арттырумен қатар, қоғамдағы теңдік пен білімділік деңгейін көтеруге септігін тигізеді.

Құралай КӨБЕНОВА,

«QH»