Мектепке жол: мыңдаған балаға қолдау

Жаңа оқу жылының басталуына санаулы апта қалды. Қарағанды облысында 175 мыңнан астам оқушы мектепке қайта оралады. Олардың қатарында алғаш рет партаға отыратын 15 мыңнан астам бала бар. Ал әлеуметтік жағдайы қосымша қолдауды қажет ететін отбасылар үшін мектепке дайындық науқаны қазірдің өзінде басталып кетті. Биыл дәстүрлі «Мектепке жол» акциясы жаңа форматта өтуде: материалдық көмек тағайындау үдерісі цифрландырылып, ата-аналардан табыс туралы қағаз анықтама талап етілмейді.

Мектепке дайындық – әр отбасы үшін жыл сайын қайталанатын маңызды кезең. Мектеп формасы, аяқ киім, сөмке, кеңсе тауарлары мен басқа да қажетті заттардың барлығы бір мезетте қажет болғандықтан, бұл шығын кейбір отбасыларға айтарлықтай салмақ түсіреді.

Әсіресе көпбалалы және аз қамтылған отбасылар үшін жаңа оқу жылына дайындалу оңай емес. Осы себепті «Мектепке жол» республикалық акциясы жыл сайын өткізіліп, әлеуметтік осал санаттағы балаларға қолдау көрсетуге бағытталады.

Биыл Қарағанды облысында акция 1 тамызда басталып, 30 қыркүйекке дейін жалғасады. Оның аясында қайырымдылық шараларымен қатар, мектеп жәрмеңкелері, профилактикалық рейдтер және балалардың қауіпсіздігіне бағытталған жұмыстар ұйымдастырылады.

Қарағанды облысының білім басқармасы басшысының орынбасары Мейіржан Сыздықовтың айтуынша, биыл акция шеңберіндегі іс-шаралар бірнеше бағытта жүргізіледі. Оның ішінде тұрғындар мен кәсіпкерлерді қайырымдылыққа тартуға арналған бастамалар да бар.

– Акция аясында бірқатар іс-шаралар ұйымдастырылады. Атап айтқанда, «Балаларға жақсылық сыйла», «Ауыл балаларына мектепке сыйлық», «Отбасы отбасына көмектеседі», «Баланы мектепке бірге даярлайық» қайырымдылық акциялары өтеді. Сондай-ақ «Түнгі қаладағы балалар» және «Қамқор» профилактикалық рейдтері жүргізіледі. Сонымен қатар облыстың барлық қалалары мен аудандарында отандық өндірушілер мен кәсіпкерлердің қатысуымен мектеп жәрмеңкелері ұйымдастырылады. Ата-аналар мектеп формасын, аяқ киім мен кеңсе тауарларын қолжетімді бағамен сатып ала алады, – дейді Мейіржан Сыздықов.

Мұндай жәрмеңкелердің маңызы – ата-аналардың мектепке қажетті тауарларды бір жерден таңдап, бағасын салыстырып алуына мүмкіндік беруінде. Ал акцияның қайырымдылық бөлігі әлеуметтік жағдайына байланысты қосымша көмек қажет ететін балаларды қамтуға бағытталған.

Жалпы өңірде жаңа оқу жылына дайындық жұмыстары қатар жүргізіліп жатыр. Ресми мәлімет бойынша, облыста 402 мектеп жаңа оқу жылын қабылдауға дайындалуда. Сонымен бірге білім беру нысандарындағы жөндеу жұмыстары да жалғасуда.

«Мектепке жолдың» биылғы ең маңызды жаңалығы – әлеуметтік көмек тағайындау тәртібінің өзгеруі.

Бұған дейін ата-аналар отбасының табысын растайтын бірқатар құжаттарды жинап, мектепке тапсыруы керек болатын. Енді бұл талап жеңілдетілді. Отбасының қаржылық жағдайы туралы қажетті мәліметтер мемлекеттік ақпараттық жүйелерден автоматты түрде алынады.

Яғни ата-анаға бұрынғыдай анықтама жинап, бірнеше мекеменің табалдырығын тоздырудың қажеті жоқ. Жүйе отбасының цифрлық картасындағы және басқа мемлекеттік ақпараттық ресурстардағы деректерді пайдаланып, көмек алуға құқығы бар-жоғын анықтайды.

Мейіржан Сыздықов бұл өзгерістің негізгі мақсаты – көмек көрсету процесін жеңілдету және оны барынша ашық ету екенін атап өтті.

– Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 12 наурыздағы №165 қаулысымен қаржылық және материалдық көмек көрсету тәртібіне өзгерістер енгізілді. Негізгі жаңашылдық – отбасының табысын тексеру процесінің толық цифрландырылуы. Енді ата-аналар мектепке табысы туралы анықтамаларды өздері ұсынбайды. Қажетті мәліметтер отбасының цифрлық картасы және мемлекеттік ақпараттық жүйелер арқылы Ұлттық білім беру базасына автоматты түрде түсетін болады. Осы мәліметтердің негізінде жүйе отбасының табыс деңгейін және мемлекеттік қолдау алуға құқығының бар-жоғын автоматты түрде анықтайды. Бұл көмек тағайындау процесін анағұрлым ашық, жедел әрі ыңғайлы етеді, – дейді басқарма басшысының орынбасары.

Цифрландырудың тағы бір артықшылығы – құжат жинауға кететін уақыттың қысқаруы. Әлеуметтік көмекке мұқтаж отбасы үшін бюрократиялық рәсімдердің азаюы маңызды. Өйткені баланы мектепке дайындау уақыты жақындаған сайын әр күннің мәні бар.

Биыл мемлекеттік материалдық көмек бірнеше санаттағы оқушыларға бағытталады. Олардың қатарында көпбалалы және аз қамтылған отбасылардың балалары, атаулы әлеуметтік көмек алатын отбасылардан шыққан оқушылар, жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар бар. Сонымен қатар төтенше жағдай салдарынан қиын өмірлік жағдайға тап болған отбасылардың балалары да назардан тыс қалмайды.

Ал уақытша қиындыққа тап болған өзге оқушылардың жағдайы арнайы комиссия арқылы қаралуы мүмкін. Бұл тәсіл әлеуметтік қолдауды тек белгілі бір санаттармен шектемей, нақты жағдайға қарай көмек көрсетуге мүмкіндік береді.

Биыл мектепке дайындыққа арналған біржолғы төлем мөлшері 50 851 теңгені құрайды. Қаражат ата-ананың немесе заңды өкілдің банк шотына аударылады. Мұндай тәсіл ата-анаға қажетті заттарды баласының нақты қажеттілігіне қарай өз бетінше таңдауға мүмкіндік береді.

Бұл жерде ата-ананың таңдауы маңызды. Бір балаға мектеп формасы қажет болса, екіншісіне аяқ киім немесе кеңсе тауарлары көбірек қажет болуы мүмкін. Сондықтан ақшалай төлем отбасының нақты қажеттілігіне қарай жұмсалады.

«Мектепке жол» тек мемлекеттік төлеммен шектелмейді. Акцияның атауының өзі оның қайырымдылық бағытын айқындайды. Осы кезеңде кәсіпкерлер, меценаттар, ұйымдар мен қарапайым тұрғындар да әлеуметтік жағдайы төмен отбасыларға көмек көрсете алады.

Бұған дейінгі жылдардағы тәжірибе мұндай көмектің әртүрлі формада болатынын көрсетті. Бір жерде балаларға мектеп формасы мен аяқ киім берілсе, енді бір жерде сөмке мен кеңсе тауарлары табысталады. Қарағанды облысында акцияға кәсіпкерлер мен демеушілерді тарту тәжірибесі де бұрыннан бар.

Сондықтан биылғы акцияның басты міндеті – баланың мектепке қажетті заттарының толық болуын қамтамасыз ету ғана емес. Оның астарында әлеуметтік себептермен баланың мектепке бармай қалуының алдын алу мақсаты жатыр. Яғни көмек – оқу процесіне тең қатысуға жасалған мүмкіндік.

Бұл мәселенің өзектілігін облыстағы оқушылар саны да көрсетеді. Бірінші сыныпқа баратын бала үшін жаңа оқу жылының алғашқы күндері ерекше маңызды. Сондықтан оның мектепке қажетті заттармен толық қамтылуы – отбасының ғана емес, білім беру жүйесінің де ортақ міндеті.

Акция барысында профилактикалық бағыттағы жұмыстар да жүргізіледі. «Түнгі қаладағы балалар» және «Қамқор» рейдтері балалардың қауіпсіздігіне, олардың құқықтарының сақталуына және әлеуметтік жағдайын бақылауға бағытталған. Мұндай жұмыстардың мақсаты – мәселе туындағаннан кейін әрекет ету емес, оның алдын алу.

Ал мектеп жәрмеңкелері ата-аналар үшін практикалық тұрғыдан тиімді мүмкіндік береді. Өйткені оқу құралдары мен киім-кешек бағасының өсуі отбасы бюджетіне әсер ететін факторлардың бірі. Отандық өндірушілер мен кәсіпкерлердің қатысуы қажетті тауарларды қолжетімді бағамен ұсынуға мүмкіндік береді.

Қарағанды облысында жаңа оқу жылына дайындықтың басқа бағыттары да қатар жүруде. Биыл өңірдегі 265 білім беру нысанында жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Оның ішінде 29 мектеп жаңғырту жоспарына енгізілген, ал 35 ауыл мектебінде жаңарту жұмыстары қолға алынған. Сонымен қатар химия, биология, физика, робототехника және STEM бағыттары бойынша 77 жаңа модификацияланған кабинет сатып алынған.

Бұл деректер жаңа оқу жылына дайындықтың тек оқушыны киіндіру немесе оқу құралдарымен қамтамасыз етумен шектелмейтінін көрсетеді. Бір жағында мектеп ғимараттары жаңартылып, оқу кабинеттері жабдықталса, екінші жағында әлеуметтік жағдайы төмен отбасылардың балаларына қолдау көрсетіледі.

Биылғы «Мектепке жолдың» ерекшелігі – осы көмекті алуға өтініш берудің бұрынғыдан жеңіл болуы. Құжат жинаудың азаюы, мәліметтердің мемлекеттік жүйелер арқылы автоматты тексерілуі ата-анаға да, білім беру ұйымдарына да түсетін әкімшілік жүктемені азайтпақ.

Дегенмен цифрландырудың тиімділігі оның қанша адамның көмекті уақытында алғанымен өлшенеді. Сондықтан ата-аналарға жаңа тәртіп туралы түсіндіру жұмыстары да маңызды. Қажетті ақпаратты ата-аналар өз баласы білім алатын мектеп әкімшілігінен немесе Қарағанды облысының білім басқармасынан ала алады.

«Мектепке жол» акциясы 30 қыркүйекке дейін жалғасады. Демек, жаңа оқу жылы басталғаннан кейін де көмек көрсету мүмкіндігі сақталады.

Мектепке дайындықтың мәні – баланың қолында жаңа сөмке немесе үстінде жаңа форма болуымен ғана өлшенбейді. Ең маңыздысы – оның сыныптастарымен бірге білім алуға, оқу жылын алаңсыз бастауға мүмкіндігі болуы.

Сондықтан «Мектепке жол» – бір реттік әлеуметтік төлем немесе қайырымдылық шарасы ғана емес. Бұл қоғамның әлеуметтік жауапкершілігін көрсететін, баланың білім алу құқығын нақты қолдауға бағытталған жүйе.

Ал биылғы цифрлық формат сол көмектің балаға тезірек әрі артық әуресіз жетуіне мүмкіндік бермек.

Құралай ЖҰМАҒАЛИҚЫЗЫ,

«QH»