Тарих тамырынан қуат алған қала

Қазақстанның дәл жүрегінде орналасқан Қарағанды – тек өндірістік әлеуетімен ғана емес, тағылымды тарихы мен бай мәдениеті арқылы да ерекшеленетін ірі шаһарлардың бірі. Кезінде кең дала төсінде көшпелі тіршілік кешкен өңір бүгінде заманауи келбетке ие, қарқынды дамып келе жатқан қалаға айналды. Осы өзгерістер мен тарихи сабақтастық жайында Қарағанды облыстық тарихи-өлкетану музейінің қызметкері Нарша Ілден өз ойымен бөлісті.

Қарағандының өткені – тұтас бір дәуірдің шежіресі. Мамандардың айтуынша, қала тарихының ресми бастау нүктесі 1934 жылмен байланыстырылады. Дегенмен, бұл өңірдің тамыры одан әлдеқайда тереңде жатыр. «Бұл аймақты ерте замандардан бері қазақ халқы мал жайылымы ретінде пайдаланған. Ал ХХ ғасырдың 20-жылдары көмір кен орындарының ашылуы Қарағандының тағдырын түбегейлі өзгертті», – дейді Нарша Ілден. Оның айтуынша, қаланың атауы да жергілікті табиғатпен тығыз байланысты: «Қарағанды атауы «қараған» бұтасынан шыққан. Бұл өсімдік қатал табиғатқа төзімділігімен ерекшеленеді, сол арқылы жергілікті халықтың қайсар мінезін де бейнелейді».

Қала дамуы бірнеше маңызды кезеңдерден өтті. Алғашқы индустриялық серпіліс 1930-1940 жылдары басталып, Қарағанды көмір өндірісінің ірі орталығына айналды. Соғыстан кейінгі жылдары бұл үрдіс жалғасын тауып, 1950-1960 жылдары қала еліміздің ең маңызды өндірістік орталықтарының біріне айналды. Бүгінде Қарағанды тек өндіріс саласында ғана емес, білім мен мәдениет бағытында да қарқынды дамып келеді.

Мәдени мұра тұрғысынан алғанда да Қарағандының алар орны ерекше. Қалада тарихи ескерткіштер, театрлар мен мұражайлар мол. «Біздің музейде Қарағандының тарихы, мәдениеті мен табиғатына қатысты көптеген құнды экспонаттар сақталған. Бұл – өткен мен бүгінді жалғайтын алтын көпір», – дейді музей қызметкері. Расында да, шаһардың мәдени кеңістігі оның рухани байлығын айқындай түседі.

Қарағанды – туристер үшін де қызықты бағыттардың бірі. Қала қонақтарына ұсынылатын көрікті орындар аз емес. Нарша Ілденнің айтуынша, ең алдымен Орталық саябаққа, Қарағанды бейнелеу өнері мұражайына, тарихи-өлкетану музейіне және Жошы хан кесенесіне бару қажет. Бұл орындар арқылы келушілер өңірдің өткені мен бүгінін тереңірек танып, ерекше әсер ала алады.

Ал болашаққа келсек, Қарағандының даму қарқыны бәсеңдейтін түрі жоқ. Қалада жаңа инвестициялық жобалар жүзеге асып, өндіріс орындары жаңартылып, жұмыс орындары ашылуда. «Қарағандының болашағы өте жарқын. Біз оны тек өндірістік емес, мәдени әрі экономикалық тұрғыдан да қуатты орталыққа айналдыруға күш салып жатырмыз», – дейді Нарша Ілден.

Қарағанды – өткеннің өнегесін сақтай отырып, болашаққа сеніммен қадам басқан қала. Оның әрбір көшесі мен ғимараты, әрбір мәдени нысаны – тарих пен дамудың үндестігін айқын көрсетеді.

Жұпар ТОНТАЙТЕГІ,

«QH»