Өндірістегі жарақаттар азайды ма?
Жұмыс орнындағы қауіпсіздік талаптарын бұзу деректері ел бойынша 7,5 есеге азайған. Ал өндірістік жарақат бойынша Қарағанды облысы әлі де көш басында тұр. Бұл – өңірдің өндірістік сипатына байланысты қалыптасқан жағдай. Жалпы көрсеткіштің төмендеуіне не әсер етті?
Еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау талаптарын бұзу фактілері:
2024 жылдың I жартыжылдығы – 2042.
2025 жылдың I жартыжылдығы – 270.
Қарағанды облысындағы өндірістік жарақаттар:
2024 жылдың I жартыжылдығы – 75 адам (8 адам қаза тапқан).
2025 жылдың I жартыжылдығы – 61 адам (5 адам қаза тапқан).
Статистика органдарының мәліметінше, 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында жұмыс берушілер еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау талаптарын бұзғаны үшін 270 рет әкімшілік жауапқа тартылған. Ал 2024 жылдың дәл осы кезеңінде бұл көрсеткіш 2042-ні құраған. Сонымен қатар биыл жұмыс берушілер өндірістегі жазатайым оқиғалар туралы 59 рет хабарламаған, былтыр бұл көрсеткіш 63 болған.
Еліміз бойынша биылдың өзінде 2,5 мың адам өндірісте жарақат алған немесе қаза тапқан. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 7,5%-ға аз. Ең көп жазатайым оқиға Қарағанды, Ұлытау және Шығыс Қазақстан облыстарында тіркелсе, ең төмен көрсеткіш Солтүстік Қазақстан, Шымкент және Жетісу өңірлерінде байқалады. Дегенмен, Қарағанды облыстық мемлекеттік еңбек инспекциясы жарақаттану 22%-ға, ал өлім-жітім 37%-ға азайғанын атап өтті.
«Жұмыс берушілер тарапынан профилактикалық жұмыс жүргізіліп жатыр деуге болады. Өндіріс орындарында жұмысшылардың еңбек қауіпсіздігін сақтауына көңіл бөлінуде. Жалпы бұл бағытта кәсіподақ ұйымдары да белсенді қатысып отыр», – дейді Қарағанды облысы бойынша Мемлекеттік еңбек инспекциясы департаменті басшысының орынбасары Мәди Әлжан.
Заңнаманың қатаңдауы да жағдайдың жақсаруына ықпал етуі мүмкін. Жұмыс берушілерге салынатын айыппұлдар жоғарылатылып, жазатайым оқиғаны жасырғаны үшін жауапкершілік күшейді. Егер жұмысшы жарақат алып, ол туралы ақпаратты жасырып қалуға тырысса, бұл жағдайда ауруханалардан міндетті түрде мәлімет түседі.
Алайда, заңгер Илья Махлов ресми деректердің шынайылығына күмәнмен қарайды.
«Негізгі мәселе – адамдар өндірістік жарақатты ресми түрде тіркемейді. Олар полицияға да, жедел жәрдемге де жүгінбейді. Акт толтырылмайды, бос уәдеге сенеді. Кейін өтемақы да ала алмай қалады», – дейді ол.
Оның айтуынша, көп жағдайда жарақат алғандардың еңбек шарты болмайды, сондықтан оқиғаны дәл жұмыс орнында болғанын дәлелдеу қиын. Заңгердің кеңесі қарапайым: егер жұмыс орнында жарақат алсаңыз, жедел жәрдемді дәл сол жерге шақыртыңыз, басшылықтың үйге апару ұсынысына келіспеңіз, әрі жазбаша түрде жазатайым оқиғаны тергеп, акт толтыруды талап етіңіз. Сонымен қатар еңбек инспекциясына арыз беру қажет – оны тіпті туыстарыңыз да жасай алады.
Елімізде еңбек қауіпсіздігін арттыру бойынша жүйелі шаралар қолға алынғанымен, мамандар ресми статистикаға сене бермеуге шақырады. Себебі негізгі мәселе – деректердің жасырылуында. Демек, «көрсеткіш жақсарды» дегеннен гөрі, «еңбек адамы өз құқығын талап етуді үйреніп жатыр ма?» деген сауал өзекті болып қала бермек.
Құралай ЖҰМАҒАЛИҚЫЗЫ,
«QH»